Tuduhaké menu pokok

Owah-owahan

617 bèt wis ditambahake ,  2 sasi kepungkur
=== Lawasan ===
[[File:Javanese speech levels (old).png|thumb|300px|Unggah-ungguh Jawa kang lawas]]
Basa krama kang lawas kapérang telu: mudha krama, kramantara, lan wredha krama.{{sfn|Suwadji|2013|p=11}}{{sfn|Harjawiyana|Supriya|2001|p=18}}{{sfn|Prajapustaka|1925|pp=4-5}} Mungguh urutané ana rupa-rupa gumantung pustaka kang kapirid. Sa
 
Cathetan: mungguh ing conto, ater-ater lan panambang ngoko dikandelaké lan digarisi sor lan tembung krama inggil digarisi sor.
 
==== Wredha krama ====
Basa wredha krama iku basa krama kang nganggo tembung krama mawa ater-ater lan panambang ngoko: ''dak-'', ''ko-'', ''di-'', ''-ku'', ''-mu'', ''-(n)é'', ''-(k)aké''.{{sfn|Suwadji|2013|p=11}}{{sfn|Prajapustaka|1925|pp=4-5}} Madyama purusané nganggo tembung ''sampéyan{{sfn|Padmosoekotjo|1953|pp=13-15}}'' utawa ''panjenengan sampéyan,{{sfn|Prajapustaka|1925|pp=4-5}}'' déné pratama purusané nganggo tembung ''kula''.{{sfn|Padmosoekotjo|1953|pp=13-15}} Panemu liya mratélakaké yèn ing basa werdha krama uga bisa nganggo [[tembung krama inggil]], tembung ''ingkang'' bisa kawancah dadi ''kang'', nanging ora bisa nganggo [[tembung madya]] kang wancahan: ''napa'', ''nika'', ''mawon''.<ref name=":1">{{Cite magazine|last=|first=|date=1903-08-09|title=Antya basa lan basa antya|url=https://www.sastra.org/koran-majalah-dan-jurnal/sasadara/543-sasadara-radya-pustaka-1903-08-1808?k=madyantara|magazine=Sasadara|doi=|pmid=|access-date=}}</ref> Panganggoning basa wredha krama padatané ing guneming wong tuwa (wredha) marang wong enom.{{sfn|Suwadji|2013|p=11}}{{sfn|Padmosoekotjo|1953|pp=13-15}} Ing sor iki conto ukara ing basa wredha krama.
 
# ''Pun anak punapa ajeng nedha ulam ménda? '''<u>Di</u>'''saté raos'''<u>é</u>''' éca, pun Monah saged ambakar'''<u>aké</u>'''.''{{sfn|Prajapustaka|1925|pp=4-5}}
 
==== Kramantara ====
Basa kramantara (uga diarani basa krama lugu{{sfn|Padmosoekotjo|1953|pp=13-15}}) iku basa krama kang nganggo tembung, ater-ater, lan panembangpanambang krama. Ater-ater lan panambang krama ana: ''dipun-'', ''-(n)ipun'', lan ''-(k)aken''.{{sfn|Suwadji|2013|p=11}}{{sfn|Prajapustaka|1925|pp=4-5}} Basa kramantara mèmper basa wredha krama, mung béda ing panganggoning ater-ater lan panambang. Madyama purusané nganggo tembung ''keng sarira,'' déné pratama purusané nganggo tembung ''kula''.''{{sfn|Prajapustaka|1925|pp=4-5}}'' Panganggoning basa wredha krama padatané ing guneming wong-wong kang tatarané (kalungguhané, pangkaté, sekolahé, utawa umuré) padha,{{sfn|Suwadji|2013|p=11}}{{sfn|Padmosoekotjo|1953|pp=13-15}} priyayi kang pangkat luhur marang priyayi kang pangkat asor kang luwih tuwa,<ref name=":1" /> lan wong tuwa marang wong nom kang tanpa pangkat (dudu sadulur).{{sfn|Padmosoekotjo|1953|pp=13-15}} Ing sor iki conto ukara ing basa kramantara.
 
# ''Kang sarira punapa ajeng nedha ulam ménda? Dipunsaté raosipun éca, pun Monah saged ambakaraken.''{{sfn|Prajapustaka|1925|pp=4-5}}
 
==== Mudha krama ====
Basa mudha krama (uga kaarandiarani basa krama lugu''{{sfn|Prajapustaka|1925|pp=4-5}}'') iku basa krama kang dianggonganggo wong enom (mudha) marang wong tuwa. Tembung-tembung kang kaanggo iku krama kanthi campuranwoworan krama inggil lantembung krama andhap.mawa Aterater-ater utawalan panambang kang kaanggo uga krama.{{sfn|Suwadji|2013|p=11}}{{sfn|Prajapustaka|1925|pp=4-5}} SanajanMadyama ugapurusané kaarannganggo kramatembung lugu''panjenengan{{sfn|Padmosoekotjo|1953|pp=13-15}}'' utawa ''panjenengan sampéyan,{{sfn|Prajapustaka|1925|pp=4-5}}'' basadéné mudhapratama kramapurusané séjénganggo tembung ''kula''.''{{sfn|Prajapustaka|1925|pp=4-5}}''{{sfn|Padmosoekotjo|1953|pp=13-15}} Panganggoning basa wredha krama lugupadatané anyar.ing Basaguneming kramawong luguenom anyar(mudha) mapakimarang basawong kramantaratuwa,{{sfn|Suwadji|2013|p=11}}{{sfn|Padmosoekotjo|1953|pp=13-15}} dénémurid basamarang kramaguru,{{sfn|Padmosoekotjo|1953|pp=13-15}} lugupriyayi ikimarang mapakipriyayi basakang kramapangkat alus.padha<ref name=":1" />{{sfn|Padmosoekotjo|1953|pp=13-15}} lan kang pangkat luhur,<ref name=":1" /> Ing sor iki conto ukara ing basa mudha krama.
 
<blockquote>'# ''<u>Panjenengan</u> sampéyan''' ''punapa'' '''<u>karsa'''</u> '''<u>dhahar'''</u> ''ulam'' ''ménda''?{{sfn|Prajapustaka|1925|pp=4-5}}</blockquote>''
# ''<u>Panjenengan</u> sampéyan kula <u>aturi</u> <u>pinarak</u> ing griya kula.''<ref name=":1" />
 
# ''<u>Panjenengan</u>ipun Pak Guru <u>ngarsakaken</u> <u>unjukan</u> punapa?{{sfn|Padmosoekotjo|1953|pp=13-15}}''
Conto ing dhuwur nganggo tembung krama lan krama inggil (''panjenengan sampéyan'', ''karsa'', lan ''dhahar'')
# ''Manawi <u>panjenengan</u>ipun ibu marengaken, kula badhé ndhèrèk.{{sfn|Padmosoekotjo|1953|pp=13-15}}''
 
=== Anyaran ===
 
==== Krama lugu ====
Basa krama lugu iku basa krama kang tembung-tembung, ater-ater, lan panambangé kabèh krama.{{sfn|Suwadji|2013|pp=13-14}} Basa krama lugu anyar béda saka basa krama lugu lawas kang uga aran basa mudha krama. Basa krama lugu anyar padha karo basa kramantara kang lawas. Ing sor iki conto tulisan ing basa krama lugu.
 
<blockquote>Mangké sonten, manawi siyos, kula badhé késah dhateng Surabaya. Manawi sampéyan gadhah arta, bok kula dipunsambuti sangu. Badhé nédha Paman, piyambakipun saweg boten gadhah arta. Wonten arta sakedhik, nanging, cariyosipun Paman, sampun kalajeng dipuntumbasaken obat.
 
==== Krama alus ====
Basa krama alus iku basa krama kang tembung-tembung, ater-ater, lan panambangé krama kanthi campuran tembung krama inggil lan krama andhap.{{sfn|Suwadji|2013|pp=13-14}} Duk nguni, basa krama alus kaaran basa mudha krama. Ing sor iki conto tulisan ing basa krama lugualus.
 
<blockquote>Mangké sonten, manawi siyos, ''dalem'' badhé késah dhateng Surabaya. Manawi '''panjenengan''' '''kagungan''' arta, bok ''dalem'' dipun'''paring'''i '''ngampil''' sangu. Badhé '''nyuwun''' Paman, '''panjenengan'''ipun saweg boten '''kagungan''' arta. Wonten arta sakedhik, nanging, '''pangandikan'''ipun Paman, sampun kalajeng dipun'''pundhut'''aken obat. Bibi '''gerah''' '''asta'''nipun. Saged ta nyuwun '''ngampil''' sadinten kalih dinten?{{sfn|Suwadji|2013|pp=13-14}}</blockquote>
62.839

besutan