Kali Sindu: Béda antara owahan

26 bèt wis dibusak ,  3 taun kepungkur
éjaan using AWB
c (→‎Geologi: éjaan using AWB)
(éjaan using AWB)
| other_name4 = Sengge Chu
| other_name5 = Yìndù
<!-- *** Image *** --->
| image = Indus.A2002274.0610.1km.jpg
| image_size =
}}
 
'''Kali Sindu''' {[[Urdu]]: {{lang|urd|سندھ}} '''''Sindh'''''; [[Sindhi language|Sindhi]]: {{lang|snd|سنڌو}} '''''Sindhu'''''; [[Punjabi language|Punjabi]] (Shahmukhi: سندھ, Gurmukhi: ਸਿੰਧੂ) '''''{{IAST|Sindhu}}'''''; [[Hindi]] and [[Sanskrit]]: सिन्धु '''''{{IAST|Sindhu}}'''''; [[Persian language|Persian]]: '''{{lang|fas|Hindu}}'''حندو ; [[Pashto language|Pashto]]: '''{{lang|pus|Abasin}}''' ّآباسن"''Bapaké Kali-kali''"; [[Tibetan language|Tibetan]]: '''{{lang|tib|Sengge Chu}}''' "''Kali Singa''"; [[Chinese language|Chinese]]: {{lang|zh|印度}} '''''Yìndù'''''; [[Greek language|Greek]]: Ινδός '''''Indos'''''} iku sawijining kali kang paling dawa lan wigati ing [[Pakistan]]. Kali iki minangka kang paling dawa lan nomer telu paling gedhé ing babagan iliné banyu saben taun, ing anak bawana India (''[[Indian subcontinent]]''). Wong Iggris biasa njenengaké 'India' kanggo kabèh anak bawana, adhedhasar sebutan kali iki. Asal sumber kali iki ing dhataran [[Tibetan Plateau|Tibetan]] ing sacedhaké [[Tlaga Mansarovar]]. Kali Indus mili ngliwati distrikdhistrik [[Ladakh]] ing [[Jammu & Kashmir]] lan laladan lor [[Pakistan]], mili terus sabanjuré mangidul tumuju menyang [[Segara Arabia]] cedhak kutha pelabuhan [[Karachi]]. Dawané kali watara 3,180 kilometer (1,976 mil). DhaérahLaladan kang digaringaké déning kali iki jembaré luwih saka 1,165,000 km<sup>2</sup> (450,000 mil<sup>2</sup>). Ilèn banyu rata-rata watara 207 km<sup>3</sup>.
 
Miwiti saka panggonan kang dhuwur ing donya kanthi lèlèhan ès ([[glaciers]]), kali iki mènèhi warna tumrap ékosistem kang arupa alas kanthi hawa kang sedhengan, [[dhataran]] lan laladan kang gersang. Bebarengan karo kali [[Kali Chenab|Chenab]], [[Kali Ravi|Ravi]], [[Kali Sutlej|Sutlej]], [[Kali Jhelum|Jhelum]], [[Kali Beas|Beas]] lan kali mati [[Kali Sarasvati|Sarasvati]], kali Sindu maujud dadi delta ''[[Sapta Sindhu]]'' ("Kali Pitu") ing provinsipropinsi [[Sindh]] ing Pakistan. Kali iki nduwèni 20 anak kali utama.
 
Kali Sindu nyadiakaké sumber wigati banyu tumrap ékonomi Pakistan - utamané lumbung pangan {''breadbasket'') ya iku provinsipropinsi [[ProvinsiPropinsi Punjab (Pakistan)|Punjab]], kang dadi sumber wigati produk tetanèn ing Pakistan, lan [[Sindh]]. Tembung "Punjab" iku kombinasi saka tembung basa [[Basa Persia|Persia]] 'panj' (پنج) ''lima'', lan 'āb' (آب) ''banyu'', kang sacara harfiah dadi ''Lemah utawa tlatah limang kali''. Lima kali kang dadi jenengé Punjab mau ya iku, kali [[Kali Beas|Beas]], [[Kali Jhelum|Jhelum]], [[Kali Chenab|Chenab]], [[Kali Ravi|Ravi]] lan [[Kali Sutlej|Sutlej]]. Kali iki uga ndhukung anané indhustri-industri gedhé lan cepakan banyu ngombé (''potable water'') ing Pakistan.
Sumber utama banyu Kali Sindu ya iku dumunung ing [[Tibet]]; miwiti saka patemon antarané Kali Sengge lan Kali Gar kang mili saka pagunungan Nganglong Kangri lan Gangdise Shan. Sabanjuré Kali Sindu mili tumuju lor-kulon ngliwati [[Ladakh]]-[[Baltistan]] menyang [[Kali Gilgit|Gilgit]], ing kidulé pagunungan [[Karakoram]]. Jeram-jeram Shyok, Shigar lan Gilgit nggawa lèlèhan banyu ès menyang kali utama. Kali iki mbaka sethithik ménggok mangidul, metu saka pebukitan antarané [[Peshawar]] lan [[Rawalpindi]]. Kali Sindu ngliwati jurang-jurang kang gedhé banget, watara 4,500-5,200 meter (15,000-17,000 feet) jeroné, cedhak pagunungan [[Nanga Parbat]]. Sabanjuré mili alon-alon ngliwati Hazara, lan digawé bendungan ing Wadhuk Tarbela. [[Kali Kabul]] nggabung marang kali iki ing cedhak [[Attock]]. Sisa rute kali iki menyang segara ya iku ngliwati dhataran ing tlatah [[Punjab]] lan [[Sind]], lan iliné dadi alon-alon lan ménggak-mènggok. Kali iki nggabung karo [[Kali Panjnad]] ing [[Mithankot]]. Sawisé titik patemon iku, kali iki, sawijining wektu diarani '''Kali Satnad''' (''sat'' = pitu, ''nadi'' = kali), awit kali mau saiki nggawa banyu saka Kali Kabul, Kali Sindu lan lima kali ing Punjab. Ngliwati [[Jamshoro, Pakistan|Jamshoro]], kali iki mungkasi ilèné ing sawijining delta gedhé ing sisih wétané [[Thatta]].
 
Kali Sindu iku salah siji saka sethithik kali ing donya kang duwé arus pasang surut ombak (''tidal bore''). Sistem Kali Indus iku olèh sumber banyu saka salju lan lèlèhan ès (glacier) saka Karakoram, [[Hindu Kush]] lan pagunungan Himalaya ing Tibet, Kashmir lan [[Pakistan]] sisih lor. Ilèné kali uga ditentokaké déning mangsa - kurang banget banyuné jroning mangsa anyep winter, nanging banjir ing mangsa ketiga (''monsoon''), ya iku saka sasi Juli nganti September. Uga ana bukti yèn tansah nggèsèr ilèné wiwit jaman prasajarah - ya iku ménggok mangulon saka arah tumuju menyang [[Rann of Kutch]].
 
== Sajarah ==
[[Gambar:Map of Vedic India.png|thumb|200px|Posisi Kali Sindhu ing [[Vedic period|Vedic India]].]]
[[Gambar:Indus sites.png|thumb|200px|Situs arkeologiarkéologi Lembah Indus.]]
{{Main|Indus Valley Civilization|History of Sindh|Sajarah Punjab}}
Situs ''[[Paleolithic]]'' wis ditemokaké ing [[Pothohar]], kanthi piranti saka watu [[Budaya Soan]].
Ing [[Gandhara]] kuna, bukti anané manungsa guwa watara 15,000 taun kapungkur ditemokaké ing [[Mardan]].
Kutha utama ing [[Peradaban Lembah Indus]], kaya [[Harappa]] lan [[Mohenjo-daro]], wis ana wiwit 3300 SM, lan makili tlatah kang dipanggoni akèh manungsa ing jaman kuna. Tlatah Peradaban Lembah Indus gumelar saka [[Balochistan (region)|Balochistan]] tekan[[Gujarat]], kanthi mandhuwur tekan darcon(?) saka wétané [[Kali Jhelum]] nganti [[Rupar]] ing laladan [[Sutlej]] bagéan ndhuwur. Papan padunungan ing pinggir pasisir gumelar wiwit saka [[Sutkagan Dor]] ing tapel wates karo [[nagara]] [[Iran]] nganti tekan [[Lothal]] ing Gujarat. Ana sawijining panggonan Indus sapinggiring [[Kali Oxus]] ing Shortughai ( [[Afghanistan]] lor) (Kenoyer 1998:96), lan panggonan Indus Alamgirpur ing Kali Hindon dumunung mung 28&nbsp;km saka [[kutha]] [[Delhi]] (S.P. Gupta 1995:183). Nganti dina iki, luwih saka 1,052 kutha lan papan padunungan wis ditemokaké, utamané ing laladan [[Kali Ghaggar-Hakra]] lan anak-anak kaliné. Ing antara papan padunungan mau klebu kutha-kutha [[Harappa]] lan [[Mohenjo-daro]], uga [[Lothal]], [[Dholavira]], [[Ganeriwala]], lan [[Rakhigarhi]]. Amung 90-96 saka 800-an luwih panggonan Lembah Indus kang dimangertèni sing kasil ditemokaké ing sadawaning Kali Sindu lan anak-anak kaliné. [[Kali Sutlej]], kang saiki minangka anak kali saka Kali Sindu, ing jaman "Harappan" mili menyang [[Kali Ghaggar-Hakra]], ing dhaérahlaladan ilèn kang luwih akèh panggonan Harappan tinimbang kang ana ing sadawané Kali Sindu (S.P. Gupta 1995: 183).
<!--
Most scholars believe that settlements of [[Gandhara grave culture]] of the early [[Indo-Aryans]] flourished in Gandhara from 1700 to 600 BC, when [[Mohenjo-daro]] and [[Harappa]] had already been abandoned.
* [http://www.northernareas.org.pk/ Gapura pambangunan tlatah lor]
* [http://www.macp-pk.org/home.asp Proyek palestarèn tlatah pagunungan]
* [http://earthtrends.wri.org/maps_spatial/maps_fullscale.cfm?mapID=355&theme=2 Peta dhaérahlaladan ilèn Kali Sindu (World Resources Institute)]
* [http://wrmin.nic.in/international/industreaty.htm Prejanjèn Indus]
* [http://www.hindu.com/2005/06/03/stories/2005060303651500.htm Bab wadhuk Baglihar]
348.872

besutan