Jagat Anyar: Béda antara owahan

Gedhéné ora owah ,  3 taun kepungkur
tanpa ringkesan besutan
c (Wirjadisastra ngalih kaca Donya Anyar nyang Jagat Anyar: luwih trep "jagat" merga tegesé saliyané 'donya' uga 'wewengkon', 'gegebengan', 'laladan')
[[Gambar:Deorbonovo (1).jpg |frame|right|Frontispiece saka Peter Martyr d'Anghiera's ''De orbe novo'' ("Ing DonyaJagat Anyar").]]
'''DonyaJagat Anyar''' iku salah siji tembung sing dipigunakaké kanggo ngrujuk marang [[bawana Amérika]]. Nalika tembung sing kaping pisan muncul ing [[abad kaping-15]] iki dipigunakaké, bawana Amérika arupa sawijining panggonan anyar lan asing kanggo wong [[Éropah]], sing sadurungé nganggep yèn [[donya]] mung kapérang saka Éropah, [[Asia]], lan [[Afrika]] (diarani uga kanthi jeneng [[Donya Lawas]]). Istilah "DonyaJagat Anyar" béda karo "Donya Modhèrn"; "Donya Modhèrn" ngrujuk marang sawijining mangsa sajarah, dudu sawijining papan.
 
[[Christopher Columbus]] bali menyang Éropah nalika taun [[1493]] saka lelaku pisanané menyang bawana Amérika lan tanggal 1 November ing taun sing padha [[Peter Martyr d'Anghiera]] nyebut Columbus jroning sawijining layang minangka panemu saka "DonyaJagat Anyar" (''novi orbis'').).<ref>O'Gorman, Edmundo. The Invention of America. 1961. p. 84.</ref> Setaun sabanjuré ing layang sing liya, kanggo kaping loroné tembung "DonyaJagat Anyar" (''orbo novo'') dipigunakaké kanggo ngrujuk marang bawana Amérika.<ref>Zerubavel, Eviatar. Terra Cognita: The Mental Discovery of America. 2003. p. 72. Citing Thacher, John B. Christopher Columbus. 1903. vol. 1. p. 62.</ref> Lan nalika taun [[1516]] Martyr nerbitaké sawijining karya sing judhulé diwènèhi awalan ''De orbe novo'' ("''DonyaJagat Anyar''").
 
Tembung iki uga dipigunakaké déning [[Giovanni da Verrazzano]] nalika taun [[1524]] minangka cathetan lelakuné ing taun sing padha liwat pesisir sing saiki ana ing wewengkon [[Amérika Sarékat]] lan [[Kanada]].<ref>[http://bc.barnard.columbia.edu/~lgordis/earlyAC/documents/verrazan.htm The Written Record of the Voyage of 1524 of Giovanni da Verrazzano as recorded in a letter to Francis I, King of France, July 8th, 1524]</ref>
 
"DonyaJagat Anyar" jroning kontèks [[sajarah]] bisa dipigunakaké kanggo ngomongaké perkara-perkara sing magepokan karo petualangan [[Christopher Columbus]], panelukan Yukatan déning Spanyol, lan liya-liyané. Sauntara jroning kontèks [[biologi]], tembung "DonyaJagat Anyar" lan "Donya Lawas" dipigunakaké kanggo nglompokaké spesies (contoné: [[Munyuk Donya Lawas]]).
 
Interpretasi liya saka tembung iki ya iku yèn "DonyaJagat Anyar" iku "anyar" jroning kabèh kontèks sing magepokan karo manungsa; sacara manungsa wis ngrembaka lan urip luwih suwé ing Donya Lawas adoh sadurungé bawana Amérika dipanggoni manungsa; dadi, bisa ditélakaké yèn [[manungsa]] pisanan sing tekan bawana Amérika iku sing nemokaké "DonyaJagat Anyar".
 
<!--{{cquote|<center>''Penemuan Benua Amerika{{br}} lebih dari sekedar proses{{br}} ilmiah; dan menjadi romansa —ketimbang{{br}} spekulasi dan mimpi tentang{{br}} keberadaan sebuah pulau emas{{br}} di ujung laut barat yang semula{{br}} mendorong manusia{{br}} untuk berlayar ke sana''.</center>
 
-->[[Gambar:CartedAmerique.jpeg|thumb|right|257px|''Carte d'Amérique'', [[Guillaume Delisle]], 1722.]]
Sauntara bawana Amérika asring digambaraké minangka "DonyaJagat Anyar", [[Australasia]] bisa digambaraké minangka "Donya Lawas" uga "DonyaJagat Anyar" gumantung saka apa sing dibahas, utamané jroning babagan iki ya iku [[Selandia Anyar]], ing endi let wektu antarané tekané Columbus lan manungsa pisanan sing manggon ing kana mung let sapérangan generasi. Jroning kontèks biologi, Australasia ora bisa diarani minangka "Donya Lawas" utawa "DonyaJagat Anyar" amarga [[flora]] lan [[fauna]] sing manggon ing kana ora béda adoh karo sing ana ing [[Eurasia]] uga Amérika. Sauntara iku, [[anggur (minuman)|anggur]] saka Australia lan Selandia Anyar bisa diarani minangka "anggur DonyaJagat Anyar" amarga ombènan iki nembé ngrembaka lan mlebu menyang pasaran Éropah sapérangan dhékade ing wuri iki (ngalahaké popularitas anggur [[Prancis]] lan [[Spanyol]], utamané ing [[Britania Raya]])
 
Adoh sadurungé Columbus, ing Éropah, akèh légèndha sing nyebutaké ngenani anané sawijining bawana ing ujung samodra. Upamané légèndha ngenani [[Irlandia Raya]] saka Norse utawa ''Hvítramannaland'' ("Tanah Duwèkané Kulit Putih"); "adobe of saints"; légèndha [[Madoc]] saka Welsh; lan klebu uga légèndha [[Atlantis]] sing dicetusaké déning Plato.
63.134

besutan