Sumatra: Béda antara owahan

9 bèt wis ditambahake ,  5 taun kepungkur
éjaan, replaced: bagéan → pérangan (5), sakwéné → suwéné
(éjaan, replaced: Aceh → Acèh (9), akhir → akir, antara liya → antarané, Daftar → Pratélan, danau → tlaga (5), dihubungaké → digayutaké, dikenal → kaloka (4), disebut → ingaran (3), diselarasaké → dilarasaké, geografi → géog...)
(éjaan, replaced: bagéan → pérangan (5), sakwéné → suwéné)
 
== Géografi ==
Pulo Sumatra papané ing bagéanpérangan kulon gugusan kapuloan Indonésia. Ing sisih lor wewatesan karo Lempongan Benggala, ing wétan karo Selat Malaka, ing sisih kidul karo Selat Sundha, lan ing sisih kulon karo Samodra Hindia. Ing sisih wétan pulo, akèh ditemoni rawa sing dialiri déning kali-kali gedhé, antarané; kali Asahan (Sumatra Lor), [[kali Kampar]], Siak lan Indragiri (Riau), [[kali Batang Hari]] (Jambi), [[kali Musi]], Ogan, lan Komering (Sumatra Kidul), [[kali Lematang]] (Lahat) lan [[kali Enim]] (Muara Enim).
Ing bagéanpérangan kulon pulo, mbentang Bukit Barisan sing mbujur saka lor tekan kidul. Mung sithik wewengkon saka pulo iki sing cocog dipigunaaké kanggo tetanèn [[pantun|pari]]. Sakdawané bukit barisan ana gunung-gunung ''berapi'' sing nganti saiki isih aktif, kaya gunung Merapi (Sumatra Kulon) lan Kerinci (Jambi). Pulo Sumatra uga akèh tlaga, ing antarané tlaga Laut Tawar (NAD), tlaga [[Toba]] (Sumatra Lor), tlaga Singkarak, Maninjau, Diatas dan Dibawah (Sumatra Kulon), tlaga Ranau (Sumatra Kidul)
 
== Sajarah ==
Ing ngendi papan nagari Ophir sing diberkati Allah iku? Akèh ahli sajarah sing duwé penemu yèn nagari Ophir iku papané ing Sumatra! Perlu dicathet, kutha Tirus iku punjer pamasaran barang-barang saka Timur Jauh. Ptolemaios uga nulis Geographike Hyphegesis kanthi dhasar informasi saka sawijining pedagang Tirus sing jenengé Marinus. Lan akèh petualang Éropah ing abad kaping 15 lan kaping 16 nggolèk emas ing Sumatra kanthi anggepan yèn ing kono papané nagari Ophir-é Nabi Sulaiman a.s.
 
Banjur saka ngendi jeneng “Sumatra” sing saiki umum digunakaké sacara nasional utawa déning donya internasional? Pranyata jeneng Sumatra asalé saka jeneng Samudera, kraton ing Acèh abad kaping 13 lan kaping 14. Para musafir Éropah wiwit abad kaping 15 migunakaké jeneng kraton iku kanggo nyebut kabèh pulo. Padha déné kaliyan pulo Kalimantan sing naté ingaran Borneo, saka jeneng Brunai, laladan bagéanpérangan lor pulo iku sing ndhisikké ditekani wong Éropah. Semono uga pulo Lombok mauné jenengé Selaparang, éwadéné Lombok iku jeneng laladan ing pasisir wétan pulo Selaparang sing ndhisikké disinggahi pelaut Portugis. Pancèn wong Éropah sapénaké dhéwé ngowah-owahi jeneng papan. Mèh waé nagara Indonésia jenengé “Hindia Wétan” (East Indies), nanging untung ana George Samuel Windsor Earl lan James Richardson Logan sing nyiptaaké istilah Indonésia, saéngga awake dhéwé ora dadi wong “Indian”! (Pirsani artikel panulis, “Asal-Usul Jeneng Indonésia”, Harian Pikiran Rakyat, Bandung, tanggal 16 Agustus 2004, sing wus didadèaké salah sawijining réferénsi ing Wikipedia artikel “Indonésia”).
 
Paralihan Samudera (jeneng kraton) dadi Sumatra (jeneng pulo) narik kanggo ditelusuri. Odorico da Pardenone ing carita palayarané taun 1318 nyebutaké yèn panjenengané berlayar ngétan saka Koromandel, India, sakwénésuwéné 20 dina, banjur tekan ing kraton Sumoltra. Ibnu Bathutah certa ing kitab Rihlah ila l-Masyriq (Pangembaraan ngétan) yèn ing taun 1345 pajenengané mampir ing kraton Samatrah. Ing abad sabanjuré, jeneng nagari utawa kraton ing Acèh iku dijupuk déning musafir-musafir liya kanggo nyebutaké kabèh pulo iku.
 
Ing taun 1490 Ibnu Majid nggawé péta laladan sekitar Samodra Hindia lan ing kono tinulis pulo Samatrah. Péta Ibnu Majid iki disalin déning Roteiro taun 1498 lan banjur muncul jeneng Camatarra. Péta panggawéané Amerigo Vespucci taun 1501 nyantumaké jeneng Samatara, éwadéné péta Masser taun 1506 munculaké jeneng Samatra. Ruy d’Araujo taun 1510 nyebut pulo iku Camatra, lan Alfonso Albuquerque taun 1512 nulisaké Camatora. Antonio Pigafetta taun 1521 nganggo jeneng sing rada ‘bener’: Somatra. Nanging akèh banget cathetan musafir liya sing luwih ‘kacau’ nulisaké: Samoterra, Samotra, Sumotra, malah Zamatra lan Zamatora.
 
== Transportasi ==
Kutha-kutha ing pulo Sumatra digandhéngané déning telung ruas dalan lintas, ya iku lintas tengah, lintas wétan, lan lintas kulon. Ing sapérangan bagéanpérangan pulo Sumatra, sepur dadi sarana transportasi alternatif. Ing bagéanpérangan kidul, jalur sepur kawiwitan saka pelabuhan Panjang ([[Lampung]]) tekan Lubuk Linggau ([[Sumatra Kidul]]). Ing tengah pulo Sumatra, jalur sepur mung ana ing [[Sumatra Kulon]]. Jalur iki ngubungaké kutha [[Padang]] kaliyan [[Sawah Lunto]] lan kutha Padang kaliyan kutha [[Pariaman]]. Samangsa kolonial Walanda tekan taun [[2001]], jalur Padang - Sawah Lunto dipigunaaké kanggo pangangkutan batu bara. Nanging nalika cadhangan batu bara ing Ombilin wiwit nipis, jalur iki ora dipigunaaké manèh. Wiwit akir taun [[2006]], pamaréntah provinsi SumatraKulon, mengaktifaké manèh jalur iki minangka jalur sepur wisata.
Ing lor Sumatra, jalur sepur mbentang saka kutha [[Medan]] tekan kutha [[Tebing Tinggi]]. Ing jalur iki, kereta api dipigunaaké minangka sarana pangangkutan klapa sawit lan penumpang.
Kanggo kutha-kutha ing njaban pulo, digayutaké kanthi papan anggegana lan palabuhan laut sing ana ing saben kutha krajan provinsi. Papan Anggegana Internasional mung ana ing Medan, Padang, lan Batam.
352.737

besutan