Piyul: Béda antara owahan

23 bèt wis dibusak ,  3 taun kepungkur
éjaan, replaced: bobote → boboté, kasebut → mau (6), lewat → liwat, dibentuk → diwangun
(éjaan, replaced: ka- → angka (3))
(éjaan, replaced: bobote → boboté, kasebut → mau (6), lewat → liwat, dibentuk → diwangun)
Miturut cathetan \bkuna\b bangsa [[Aria]] ing [[India]], Raja [[Ravana]] saka nagari [[Sri Lanka]] nyiptakaké sawijiningé piranti [[musik]] kang nganggo senar-busur kang diarani Ravanastron, 5000 taun kapungkur. Nalika abad 1, Ravanastron nyebar nganti tekan [[Afghanistan]] lan [[Pèrsi]]. Nalika jaman karajan Tokharistan ing [[Afghanistan]], wujudé Ravanastron malih dadi wujud ''Pipa'' (piranti musik petik saka [[Tiongkok]]), papan ndhuwure rata, gegere asalé saka kayu wutuh kang diukir cekung, rada alus titi larase lan resonansine rada gedhé. Nalika abad 7, ravanastron nyebar nganti Arab lan nalika jaman Islam ravanastron jenengé malih dadi Rebab.<ref name="internet1"/>
 
Piyul kang wujudé kaya saiki (moderen) diwiwiti saka nagara [[Italia]], pase ing Italia lor nalika abad angka 16, ing kutha [[plabuhan]] [[Venice]] lan [[Genoa]] kang dadi dalan tumuju [[Asia Tengah]] lewatliwat dalan lor.
 
Wujudé piyul kang modhèrn wis kena prabawa saka piranti-piranti [[musik]], mliginé saka nagara-nagara Arab.<ref>{{cite web
|title=The History of the Violin
|first=William|last=Bartruff|accessdate=2006-09-22
}}</ref> Pyul jaman Renaisans kang paling apik amarga ana ukirané ya iku ''Gasparo da Salò'' ([[1574]]) kang dinduwèni [[Ferdinand II]], Adhipati Agung [[Austria]], banjur wiwit [[1841]], piyul iku musuwur karo ''virtuoso Norwegia Ole Bull'', kang nggunakak piyul iku nganti patang puluh taun lan èwunan pentas. Saiki piyul kasebutmau disimpen ana ing [[Vestlandske Kustindustrimuséum]] ing [[Bergen]], [[Norwegia]].''The Messia'' utawa ''Le Messie'' (uga dikenal minangka ''Salabue'') kang digawé déning [[Antonio Stradivari]] nalika taun [[1716]] durung tau digunakaké. Piyul kasebutmau ana ing [[Musiyum Ashmolean]] ing [[Oxford]].<ref>{{cite web
|url=http://www.cozio.com/Instrument.aspx?id=111
|title=Violin by Antonio Stradivari, 1716 (Messiah; la Messie, Salabue)
== Pérangan Piyul ==
[[Gambar:Soundpost end.jpg|thumb|left|Cagak ing sajerone piyul kang katon saka bolongan F]]
Piyul iku kapérang saka pirang-pirang pérangan, kaya ta; awak piyul, gulon piyul, kreteg piyul, papan [[driji]], [[senar]], lan werna-werna piranti kang nyengkuyung nalika pyul digunakaké. Piranti kasebutmau kaya ta pasak kanggo nyetel kanggo saben senar, buntut piyul kanggo nyangga senar, pin lan tali kanggo nahan buntut piyul, lan werna-werna piranti kanggo nyetèl ing buntut piyul yèn diperlokaké, ditambah manèh piranti kanggo nyangga janggut.
 
Awak piyul kapérang saka rong papan suwara kang mlengung kang digandhengake déning kayu kang diarani iga piyul kang ditèmpèlaké nganggo lém kéwan, [[lém]] kulit [[kéwan]], utawa [[resin]]. Iga piyul kapérang saka papat sudhut, pérangan ngisor, lan garis tipis kang diarani lapisan njero, kang mbiyantu nahan lekukan ing iga piyul, lan bisa uga kanggo ngambakake papan kanggo lem. Dideleng saka ngarep lan buri, wujudé awak piyul kaya wujudé [[jam]] [[pasir]]. Rong lekukan kaya aksara C ing kiwa tengene nggawé ruwangan kanggo busur piyul obah.
 
Umumé pérangan dhuwur piyul digaw saka [[kayu spurce]], kaya kayu [[cemara]], kang diukir nganti wujudé ''simetris'' lan diwènèhi bolongan suwara loro (utawa bolongan -F, dijenengi bolongan-F amarga wujudé kaya aksara F). Bolongan suwara kasebutmau mebawani marang suwarané piyul, lan uga minangka ''bolongan kanggo ambegan'' piyul nalika hawa ''beresonansi'' ing jeroné. Ing pinggir papan iki digawé lekukan garis kang diarni purfling, garis iki kanggo ngalangi senthèt saka pinggir. Purfling palsu kang dicat ing papan piyul biyasané dadi pratandha yèn kuwalitas pyul iku èlèk. Balok cilik dipasang ing sadhuwuré papan piyul, dhuwure padha karo sadhuwuré kreteg piyul, kanggo nambahi bobot papan dhuwuré piyul.
[[Gambar:Violin bridge blank and finished.jpg|thumb|right|Kreteg anyar lan kreteg kang wis dadi]]
Pérangan mburi lan pinggir piyul digawé saka kayu mapel, biyasa dipilih kang aluré padha. Pérangan mburi piyul lumrahé digawé saka kayu wutuh kang diukir kanthi ''simetris'' utawa padha. Pérangan iki uga asring dibentukdiwangun purfling sanajan ora pati ana prabawa marang piyul. Ing piyul antik kadhang diwènèhi cèt lan tulisan tangan minangka gantiné purfling ing pérangan buri. Ana pérangan kang mblendhuk, setengah bunder kang ana ing pérangan kang cedhak karo gulu piyul kanggo nambahi panggonan kanggo ngelèm. Blendhukan kasebutmau wigati kanggo sembungan gulu piyul lan awak piyul, nanging nalika ngukur dawané piyul, pérangan iki ora diitung.
[[Gambar:Four violin tuning pegs.jpg|thumb|left|100px|Patang piranti tambahan kanggo nyetel ing saben senar]]
Gulu piyul racaké digawwe saka kayu mapel kang padha karo pérangan buri lan pinggir awak piyul. Ing gulu piyul ana papan driji kang digawé saka kayu eboni utawa kayu liya kang dicat [[ireng]]. Kayu eboni asring dipilih déning tukangh gawé piyul amarga kayune atos, lan awet. Piyul kang tuwa digawé saka kayu mapel kanggo papan driji lan dipernis karo kayu eboni. Ing papan driji kang dhuwur ana garis kayu kang mbendul, asring kayu eboni utawa kayu gadhing kang diarani sadel dhuwur. Blendhukan iki minangka kreteg landésan senar, kaya kreteg piyul kang minangka kaperluan kaya awake piyul.
Kreteg piyul diukir kanthi ati-ati saka kayu mapel lan duwé guna dhéwé-dhéwé, lengkungan ndhuwur kanggo nahan senar nalika ing tingkat tartemtu saka papan driji kang bentuke mlengkung supaya bisa digesek dhéwé-dhéwé (utawa bebarengan) lan dadi papan kanggo ngeterake getaran suwara saka senar tumuju awak piyul. Kreteg iki saweise dipasang uga bisa diobahke kangggo nyetel [[suwara]] piyul.
 
Pérangan buntut piyul iku panggonan pucuk ngisor senar kang diselipke ing jerone patang bolongan. Asring uga ing senar E diwènèhi penyetel tambahan kanggo nggampangake anggoné nyetel, nanging kanggo senar liyané uga bisa ditambahi penyetelan tambahan kaya senar E. Ana uga pemain piyul kang ora nambahi piranti penyetalan amarga nambahi boboteboboté piyul lan ngowahi suwara kang diasilake déning piyul.
 
== Busur Piyul ==
Busur piyul kapérang saka sawilah kayu lan pirang-pirang [[rambut]] [[jaran]] kang dipasang saka pucuk tekan pucuk. Ing salah siji pucuke diwènèhi [[sekrup]] kang minangka ngencengi (nalika arep digunakaké), utawa ngendhoni (nalika disimpen) rambut kasebutmau. Ing cedhake sekrup ana cekelan [[jempol]] lan [[driji]] liyané.
 
Rambut kang minangka busur piyul iku biyasane saka rambut jaran [[putih]] lanang, amarga werna rambute [[putih]] semu [[emas]], nanging ana uga busur kang migunakaké senar saka bahan ''sintetis''. Yèn busur piyul asring digosok migunakaké gala ([[Basa Inggris]]: rosin) bakal ndadèkaké cengkremane busur ning senar dadi luwih stabil lan gampang diatur, ora gampang ucul, lan bisa uga ngrewangi tèhnik geter. Wilah kang digunakaké biyasane migunakaké kayu ''pernambuco'' supaya asile apik, utawa kayu ''brasil'' kang regane murah. Busur kang murahan biyasane migunakaké serat gelas. Ana uga saiki kang migunakaké serat karbon kanggo bahan gawé wilah busur piyul.
352.737

besutan