Sepur: Béda antara owahan

Gedhéné ora owah ,  2 taun kepungkur
ganti isi, replaced: sing → kang (33)
(éjaan, replaced: Umumé → Lumrahé (2))
(ganti isi, replaced: sing → kang (33))
[[Gambar:Tren a las nubes cruzando Viaducto la Polvorilla.jpg|thumb|250px|Sepur ing [[Argentina]].]]
[[Gambar:Gambir_Station_Platform.jpg|thumb|250px|Sepur ing [[Stasiun Gambir]].]]
'''Sepur''' utawa '''kréta api'''<ref>Miturut bausastrané Poerwadarminta.</ref> utawa '''kréta latu''' (krama) iku sawijiné sarana [[transportasi]] arupa [[tetumpakan]] kanthi tenaga gerak, singkang ngglindhing ana ing sadhuwuring [[ril sepur|ril]]. Sepur minangka [[piranti transportasi massal]] iku lumrahé dumadi saka [[lokomotif]] lan rangkéan [[gerbong]]. Rangkéan gerbong mau ukurané rilatif amba saéngga bisa ngamot penumpang utawa barang singkang akèh. Amarga sipaté minangka angkudan massal mau, sawetara nagara ngupaya mupangataké kanthi maksimal minangka piranti transportasi utama angkudan dharat, kanggo ing sajeroning kutha, antarkutha, utawa antarnagara.
 
== Sajarah ==
Sajarah sepur kaya déné sajarah piranti transportasi lumrahé singkang diwiwiti kanthi panemuan rodha. Wiwitané ditepungi kréta jaran singkang mung dumadi saka siji kréta (rangkéan), banjur digawé kréta jaran singkang narik punjul siji rangkéan sarta lumaku ing jalur tartamtu singkang kagawé saka wesi ([[ril sepur]]) lan dijenengaké sepur. Iki dipigunakaké mligi ing laladan pertambangan, papan anané lori singkang dirangké lan ditarik nganggo jaran.
 
Sawisé [[James Watt]] nemu [[mesin uwab]], [[Nicolas Cugnot]] gawé kendharaan roda telu kanthi bahan bakar uwab. Wong-wong nyebut kendharaan iku minangka jaran wesi. Banjur [[Richard Trevithick]] gawé mesin lokomotif singkang dirangké nganggo kréta lan dituduhaké marang masarakat umum. [[George Stephenson]] nyampurnakaké lokomotif singkang menang ing lomba balap lokomotif lan dipigunakaké ing jalur Liverpool - Manchester. Wektu iku lokomotif uwab singkang dipigunakaké mawa konstruksi walang. Panyampurnan banjur dianakaké supaya ngasilaké lokomotif uwab singkang luwih èfèktif, kanthi daya gedhé, lan bisa narik kréta luwih akèh.
 
Panemon listrik déning [[Michael Faraday]] agawé sawetara panemon piranti listrik singkang diiloni panemon motor listrik. Motor listrik banjur dipigunakaké kanggo gawé trèm listrik singkang dadi cikal bakal sepur listrik. Banjur [[Rudolf Diesel]] munculaké sepur mawa [[mesin diesel]] singkang luwih duwé tenaga lan luwih èfisièn tinimbang lokomotif uwab. Sairing karo ngrembakane tèknologi listrik lan magnèt singkang luwih maju, banjur digawé [[Maglev|sepur magnèt]] singkang duwé kacepetan sadhuwuré kacepetan sepur biyasa. [[Jepang]] sajeroning dasawarsa 1960-an ngoperasèkaké [[Shinkansen|KA Super Ekspress Shinkanzen]] kanthi rute [[Tokyo]]-[[Osaka]] singkang wusanané dikembangaké manèh saéngga nggayuh amèh kabèh tlatah Jepang. Prancis banjur ngoperasèkaké sepur kanthi jeneng [[TGV]].
 
== Jinis-jinis sepur ==
[[Gambar:Keretaindonesia_lackofdicipline.jpg|thumb|300px|Sepur konvensional ing [[Stasiun Jakarta Kota]]]]
 
Sepur ril konvensional iku sepur singkang umum ditemoni. Migunakaké ril singkang dumadi saka loro watang wesi singkang ditata ing sadhuwuré bantalan. Ing laladan tinamtu kanthi béda èlevasi singkang curam, dipigunakaké ril mawa gerigi singkang dipasang ing tengah tengah ril mau sarta migunakaké lokomotif mirunggan singkang duwé rodha gigi.
 
==== Sepur monoril ====
[[Sepur monoril]] (sepur ril tunggal) iku sepur singkang jaluré ora kaya jalur sepur singkang biyasa. Ril sepur iki mung dumadi saka siji watang wesi. Amarga èfisièn, racaké kanggo piranti transportasi kutha mligi ing kutha-kutha metropolitan donya lan dirancang mèmper [[dalan layang]].
 
=== Miturut papan lintasané ===
==== Sepur ing lumahing bumi (''surface'') ====
Sepur singkang lintasané ing lumahing bumi iki mlaku ing lumahing lemah. Lumrahé jinis sepur iki singkang kerep ditemoni ing sadéngah papan.
Biaya pembangunané paling murah dibandhing karo singkang mlaku ing sangisoring lemah utawa jinis singkang layang. Ing [[Indonésia]], jinis lintasan dhuwur lemah iki dibangun sadurungé [[Perang Donya II]].
 
==== Sepur layang (''elevated'') ====
Sepur layang mlaku ing dhuwur, bab iki diangkah kanggo ngindhari persilangan sabidang, supaya ora perlu ana lawang perlintasan sepur. Biaya singkang diperlokaké watara kaping teluné biaya yasa sepur biyasa sajeroning jarak singkang padha.
==== Sepur ngisor lemah (subway) ====
Sepur ngisor lemah iku sepur singkang lumaku ing sangisoring lemah (subway). Sepur jinis iki dibangun kanthi yasa terowongan-terowongan ing ngisor lemah minangka jalur sepur. Lumrahé dipigunakaké ing kutha kutha gedhé (metropolitan) kaya [[New York]], [[Tokyo]], [[Paris]], [[London]], [[Seoul]] lan [[Moskwa]]. Saliyané iku uga dipigunakaké sajeroning skala luwih cilik ing laladan [[tambang]].
Biaya singkang diwetokaké larang banget, amarga kerep nembus 20m ing sangisoring lemah, kali - yasan utawa dalan, ya iku watara kaping pituné sepur biyasa.
 
=== Miturut panganggonan ===
352.737

besutan