Wos: Béda antara owahan

3 bèt wis ditambahake ,  2 taun kepungkur
éjaan, replaced: bagéyan → pérangan (9), Bagéyan → Pérangan, biasa → biyasa, bidhang → babagan, Mangga ugi mriksani → Ugi pirsani, mekaten → makaten, menawi → manawi, tèknik → tèhnik
(éjaan: satunggalipun, mujudaken, désa, manungsa, replaced: menungsa → manungsa, setunggal → satunggal)
(éjaan, replaced: bagéyan → pérangan (9), Bagéyan → Pérangan, biasa → biyasa, bidhang → babagan, Mangga ugi mriksani → Ugi pirsani, mekaten → makaten, menawi → manawi, tèknik → tèhnik)
'''Wos''' utawi '''beras''' ([[Basa Jawa Ngoko|ngoko]]) punika [[gabah]] ingkang sampun dipunbucal kulitipun kaliyan dados sumber karbohidrat kanggé mayoritas [[manungsa]] ing donya. Cekakipun, beras punika wosing gabah.
 
Kulit utawi rambut gabah miturut [[anatomi]] saged ugi dipunsebat ‘palea’ (bagéyanpérangan ingkang dipuntutupi) lan ‘lemma’ (bagéyanpérangan ingkang nutupi).
 
Cara anggénipun mbucal kulit gabah dados beras wonten kalih, inggih punika:
==Anatomi wos==
 
Wos ing ilmu [[Biologi]] punika bagéyanpérangan wosing [[pari|pantun]] ingkang gadhah bagéyanpérangan-bagéyanpérangan:
* [[aleuron]], lapisan langkung njawi ingkang asring tumut dipunbucal ing prosés pamisahan kulit.
* [[endospermia]], panggènan sebagéyan ageng [[pati]] lan [[protéin]] beras.
* [[embrio]], ingkang dados calon [[tetanduran|taneman]] énggal (manawi sampun awujud beras sampun boten saged thukul malih, kejawi nganggé pitulungan tèkniktèhnik kultur jaringan). Ing basa padintenanipun, [[embrio]] punika kasebat mata beras.
 
==Kandhungan wos==
 
Kados bulir ''serealia'' sanès, bagéyanpérangan paling ageng beras dipundhominasi pathi (antawisipun 80-85%). Beras ugi ngandhut [[protéin]], [[vitamin]] (mliginipun ing bagéyanpérangan aleuron), [[mineral]] lan [[banyu|toya]].
 
Pathi wos saged dipungolongaken dados kalih klompok, inggih punika:
 
Warna wos ingkang bènten-bènten dipunatur kanthi [[genetik]], amargi bèdanipun gèn ingkang ngatur warna aleuron, warna endospermia, saha campuran pati ing endospermia.
* Wos ‘biasa’‘biyasa’ ingkang werni [[putih|pethak]] radi transparan amargi namung gadhah sekedhik aleuron, lan kandhutan amilosa padatanipun kirang langkung 20%. Wos punika ndhominasi pasar wos.
* Wos [[abang|abrit]], amargi aleuronipun ngandhut gèn ingkang ngasilaken antosianin ingkang dados sumber werni abrit utawi ungu.
* Wos [[ireng|cemeng]], langka sanget, amargi aleuron saha endospermia ngasilaken [[antosianin]] kanthi intènsitas inggil saéngga werninipun ungu sanget nyelaki ireng.
* Ketan cemeng, inggih punika versi ketan saking wos ireng.
 
Wonten sapérangan jinising beras ingkang wangi menawimanawi dipun-dang (umpaminipun ‘Cianjur Pandanwangi’ utawi ‘Rajalélé’). Ganda arum punika amargi wonten senyawa aromatik ingkang medal saking beras ingkang ndadosaken wangi. Sipat punika dipunatur kanthi genetik saha dados objék [[rekayasa genetika]] beras.
 
==Ginanipun beras==
Beras padatanipun dipunolah dados sekul, dhedhaharan paling wigatos manungsa ing donya. Beras ugi dados komponén wigati [[beras kencur]] saha [[param]]. Unjukan ingkang populér saking olahan beras inggih punika [[arak]] saha toya tajin.
 
Ing bidhangbabagan indhustri pangan, beras dipunolah dados glepung beras. Sosohan beras (lapisan aleuron), ingkang gadhah kandhungan gizi inggil, dipunolah dados glepung ''rice bran''. BagéyanPérangan embrio ugi dados suplemèn ingkang kasebat tepung ''mata beras''.
 
Kanggé kepentingan dhiét, beras dipundadosaken salah satunggal sumber pangan bébas gluten mawi wujud brondong.
==Aspèk budaya lan basa==
 
Beras saged dipunsebat dados titikanipun [[budaya]] Austronesia kanthi integral, mliginipun [[Austronesia]] bagéyanpérangan kilèn. Sebatan Austronesia langkung tumuju ing aspèk ''linguistik''.
 
Ingkang mbèntenaken pantun, gabah, merang, damèn, beras, sekul, utawi ketan punika salah satunggaling titikan lekatipun ‘budaya padi’ ing masarakat panganggé kulawarga basa Austronesia, saha kanthi mekatenmakaten ugi bagéyanpérangan saking budaya Austronesia.
 
Aspèk ‘budaya padi’ ing masarakat ngriku ing mangsa rumiyin, ugi katingal ing sapérangan rélièf candhi-candhi ing [[Jawa|Jawi]].
Ing budaya [[Banten]] dipunkenal beras (mliginipun dhaérah [[Serang]]), inggih punika beras kanthi kualitas paling saé (pulen) ingkang mirip raos ketan.
 
==ManggaUgi ugi mriksanipirsani==
* [[Pari|Pantun]]
* [[Gabah]]
348.872

besutan