Dhaptar panampa Nobel Fisiologi utawa Kadhokteran

Pangaji-aji Nobel Fisiologi utawi Kadhokteran (Inggris: Nobel Prize in Physiology or Medicine; Swèdhen lan Nurwègen: Nobelpriset i fysiologi eller medicin) punika satunggal saking gangsal Pangaji-aji Nobel ingkang dipunwontenaken saking panyuwunan déning pamanggih lan indhustrialis Swèdhen Alfred Nobel. Bebungah Nobel punika dipunparingaken dhumateng tiyang ingkang paling sregep ngleksanakaken gayutan ingkang asifat internasional, pamadeg owahan perdamaian utawi ngéupados ngurangi utawi ngicalaken paperangan. Pangaji-aji Nobel ing Fisiologi utawi Kadhokteran dipunparingaken kanggé panemu wigatos salebeting babagan kadhokteran lan fisiologi.

Pratélan panampi Nobel Fisiologi utawi Kadhokteran
Nobel Prize.png
Dianugerahaké tumrap Kontribusi misuwur salebetipun fisiologi utawi kadhokteran
Dianugerahaké déning Akademi Èlmu Pengetahuan Krajan Swèdhen
Negara  Swèdhen
Pisanan dianugerahaké 1901
Situs resmi

PariwaraBesut

Pariwaranipun boten dipunlampahaken ing tanggal tinentu, nanging limrahipun dipunleksanakaken nalika dinten Senin pertengahan Oktober. Pariwaranipun dipunlangsungaken ing gedhong Institut Nobel lan sampun dados prastawa ageng. Bebungahipun piyambak dipunparingaken saben taunipun saben tanggal 10 Dhésèmber, tanggal ing pundi Alfred Nobel tilar donya nalika taun 1896. Saking taun 1905 dumugi taun 1946, upacara panganugerahanipun dipunwontenaken ing Institut Nobel, salajengipun wiwit taun 1947 dipunselenggarakaken ing aula Univèrsitas Oslo, lajeng nalika taun 1990 dipunpindahaken dhumateng balai kutha Oslo.

Ing ngandhap punika pratélan para panampi Bebungah Nobel Fisiologi utawi Kadhokteran wiwit taun 1901:

Taun Asma Karya ingkang Dipunparingi Pangaji-aji
1901   Emil Adolf von Behring panemon terapi serum kanggé perawatan difteri
1902   Ronald Ross panlitèn ngenani malaria
1903   Niels Ryberg Finsen panemon parawatan lupus vulgaris
1904   Ivan Petrovich Pavlov karya ngenani fisiologi sistem pancernan
1905   Robert Koch panemon jalaran tuberkulosis
1906   Camillo Golgi,   Santiago Ramón y Cajal panlitèn ngenani sistem saraf
1907   Charles Louis Alphonse Laveran panemon ngenani protozoa ingkang njalari lelara
1908   Ilya Ilyich Mechnikov,   Paul Ehrlich karya ngenani sistem kakebalan
1909   Emil Theodor Kocher karya ngenani klanjer tiroid
1910   Albrecht Kossel panlitèn ngenani biologi sèl mliginipun protéin lan asam nukleat
1911   Allvar Gullstrand panlitèn ngenani pambentukan citra ing lensa mata
1912   Alexis Carrel karya ing sutura pambuluh getih lan transplantasi
1913   Charles Robert Richet panemon anafilaksis
1914   Robert Bárány panlitèn apparatus vestibularis ing kuping njero
1919   Jules Bordet panemon sistem komplemen ing sistem kakebalan
1920   Schack August Steenberg Krogh nedahaken bilih ijolaning udara ing paru-paru punika satunggiling difusi biyasa
1922   Archibald Vivian Hill,   Otto Fritz Meyerhof panlitèn dhateng otot, mliginipun ngenani prodhuksi panas lan gandhènganipun kaliyan metabolisme asam laktat lan panggunaan oksigèn
1923   Frederick Grant Banting,   John James Richard Macleod panemon insulin
1924   Willem Einthoven panemon mekanisme elektrokardiogram (EKG)
1926   Johannes Andreas Grib Fibiger panerangan Spiroptera carcinoma lan kanker ingkang dipunprabawai kanthi gawéan ing kéwan
1927   Julius Wagner-Jauregg panyarasan kalumpuhan umum kanthi infeksi déning malaria
1928   Charles Jules Henri Nicolle karya ing tifus
1929   Christiaan Eijkman,   Sir Frederick Gowland Hopkins panemon manéka vitamin
1930   Karl Landsteiner nemokaken golongan getih manungsa
1931   Otto Heinrich Warburg panlitèn ngenani sitokrom ing ambegan selulèr
1932   Sir Charles Scott Sherrington,   Edgar Douglas Adrian karya ngenani fungsi neuron kalebet kasunyatan bilih rangsangan ingkang langkung kiyat njalari frekuensi ingkang langkung inggil dhateng impuls saraf
1933   Thomas Hunt Morgan panemon peran kromosom kanthi genetis
1934   George Hoyt Whipple,   George Richards Minot,   William Parry Murphy panemon terapi ati kanggé anemia
1935   Hans Spemann penemon punjer pangaturan ing pangembangan awal makluk gesang
1936   Sir Henry Hallett Dale,   Otto Loewi karya ngenani transmisi impuls saraf liwat neurotransmitter
1937   Albert Szent-Györgyi von Nagyrapolt panggambaran vitamin C lan panemon bilih oksigèn nggabung kaliyan hidrogen ing ambegan selulèr"
1938   Corneille Jean François Heymans panedahan bilih tekanan getih lan kandhutan oksigèn ing getih dipunukur déning awak lan dipunilèkaken dhateng utek
1939   Gerhard Domagk panemon protonsil sulfonamida, obat ingkang sepisanan èfèktif nglawan infèksi baktèri
1943   Carl Peter Henrik Dam,   Edward Adelbert Doisy panemon vitamin K lan struktur kimiawinipun
1944   Joseph Erlanger,   Herbert Spencer Gasser panemon manéka serat saraf
1945   Sir Alexander Fleming,   Ernst Boris Chain,   Sir Howard Walter Florey panemon penisilin lan fungsinipun dhateng panyarasan lelara infèksi
1946   Hermann Joseph Muller panemon bilih mutasi saged dipunprabawai déning sinar x
1947   Carl Ferdinand Cori,   Gerty Theresa Cori panemon pripun glikogen dipunéwahi dados glukosa ing badan lan ngenani èfèk hormon hipofisis ing metabolisme karbohidrat
  Bernardo Alberto Houssay panemon peran hormon saking lobus anterior klanjer pituitaria gadhah prabawa dhumateng metabolisme karbohidrat
1948   Paul Hermann Müller panemon insektisida DDT
1949   Walter Rudolf Hess pametaan fungsi utek tengah
  Antonio Caetano De Abreu Freire Egas Moniz panemon èfèk panyarasan ing lobotomi
1950   Edward Calvin Kendall,   Tadeus Reichstein,   Philip Showalter Hench panemon hormon salebeting korteks adrenal, struktur lan fungsinipun
1951   Max Theiler pangembangan vaksin dhumateng mriyang kuning
1952   Selman Abraham Waksman panemon streptomisin, antibiotik pisanan ingkang èfèktif nglawan tuberkulosis"
1953   Hans Adolf Krebs panemon siklus asam sitrat ing ambegan sélulèr
  Fritz Albert Lipmann panemon lan panlitèn ngenani koenzim A
1954   John Franklin Enders,   Thomas Huckle Weller,   Frederick Chapman Robbins panjlasan pripun ngultur virus poliomielitis ing tabung pacobèn"
1955   Axel Hugo Theodor Theorell panlitèn ngenani enzim lan peranipun, mliginipun enzim oksidase
1956   André Frédéric Cournand,   Werner Forssmann,   Dickinson W. Richards panerangan ngenani nglebetaken kateter dhateng jantung lan panlitèn dhateng manéka lelara jantung
1957   Daniel Bovet panemon obat sintetik kados ta antihistamin ingkang saged nyandhet aksi amina biologis
1958   George Wells Beadle,   Edward Lawrie Tatum,   Joshua Lederberg panerangan ngenani langkah-langkah pangontrolan gen individu ing metabolisme
1959   Severo Ochoa,   Arthur Kornberg pendamelan asam nukleat RNA lan DNA
1960   Sir Frank Macfarlane Burnet,   Peter Brian Medawar panemon bilih sistem kakebalan janin saged mbèntenaken kakebalan saking piyambakipun lan sasanèsipun saking piyambakipun
1961   Georg von Békésy panerangan ngenani koklea kuping
1962   Francis Harry Compton Crick,   James Dewey Watson,   Maurice Hugh Frederick Wilkins panemon ing struktur molekuler asam nukleat lan tegsipun kanggé pamindhahan informasi[1]
1963   Sir John Carew Eccles,   Alan Lloyd Hodgkin,   Andrew Fielding Huxley panggambaran transmisi èlèktrik saking impuls sadawanipun saraf-saraf
1964   Konrad Bloch,   Feodor Lynen panlitèn ngenani metabolisme asam lemak lan kolesterol
1965   François Jacob,   André Lwoff,   Jacques Lucien Monod panemon RNA duta, ribosom, lan gen ingkang ngatur èksprèsi gen sanèsipun
1966   Peyton Rous panemon bilih virus saged mangaruhi tumor
  Charles B. Huggins panemon parawatan kanker prostat kanthi hormon
1967     Ragnar Granit,   Haldan Keffer Hartline,   George Wald panjlasan ngenani manéka sèl peka-cahya ing mata lan pripun interaksi sèl kasebat kaliyan cahya
1968 Robert W. Holley, Har Gobind Khorana, Marshall W. Nirenberg panjlasan kodhe genetik lan pripun kodhe mau gadhah peran ing sintesis protéin
1969   Max Ludwig Henning Delbrück,   Alfred Hershey,   Salvador E. Luria karya ngenani mekanisme réplikasi lan genetika saking virus
1970   Sir Bernard Katz,   Ulf von Euler,  Julius Axelrod karya ngenani neurotransmitter
1971   Earl W. Sutherland, Jr. panemon peran hormon, mliginipun epinefrin liwat caraka kaping kalih
1972   Gerald M. Edelman,   Rodney R. Porter panemon struktur kimiawi saking antibodi
1973   Karl von Frisch,   Konrad Lorenz,   Nikolaas Tinbergen panlitèn dhateng tingkah laku kéwan sosial, mliginipun panjlasan "basa jogetan" tawon lan pripun peksi anem dados gumantung dhateng indhukipun
1974   Albert Claude,   Christian de Duve,   George E. Palade panjlasan struktur lan fungsi organel ing sèl
1975   David Baltimore,   Renato Dulbecco,   Howard Martin Temin panjlasan pripun virus tumor gadhah peran dhateng matèri genetik ing sèl
1976   Baruch S. Blumberg panemon virus hepatitis B
  D. Carleton Gajdusek panjlasan lelara kuru ingkang dipunjalari kanibalisme
1977   Roger Guillemin,   Andrew Wiktor Schally karya ngenani hormon peptida ingkang dipundamel ing utek"
  Rosalyn Yalow pendamelan métodhe Yalow-Berson kanggé ngukur gunggung hormon peptida migunakaken antibodi
1978   Werner Arber,   Daniel Nathans,   Hamilton O. Smith panemon enzim restriksi ingkang wujud instrumen ing biologi molekuler
1979   Allan M. Cormack,   Sir Godfrey N. Hounsfield pangembangan CT-scan
1980   Baruj Benacerraf,   Jean Dausset,   George D. Snell panemon gen komplèks histokompatibilitas mayor ingkang ngodhe kapentingan molekul lumah sèl kanggé mbèntenaken sistem kakebalan antawisipun saking piyambaksipun lan sanès saking piyambakipun.
1981   Roger W. Sperry panlitèn ngenani hemisfer utek
    David H. Hubel,   Torsten N. Wiesel karya ngenani prosès informasi visual ing utek
1982   Sune Bergström,   Bengt I. Samuelsson,   John R. Vane panemon prostaglandin
1983   Barbara McClintock panemon unsur genetik obah utawi transposon ing jagung
1984   Niels K. Jerne,   Georges J.F. Köhler,   César Milstein karya ngenani sistem kakebalan lan prodhuksi antibodi monoklonal
1985   Michael S. Brown,   Joseph L. Goldstein panjlasan pangaturan metabolisme kolesterol
1986   Stanley Cohen,   Rita Levi-Montalcini panemon faktor pertumbuhan
1987   Susumu Tonegawa panemon pripun karagaman ageng ing antibodi dipunwedalaken kanthi genetis
1988   Sir James W. Black,   Gertrude B. Elion,   George H. Hitchings panemon prinsip wigatos salebeting farmakologi
1989   J. Michael Bishop,   Harold E. Varmus panemon asal-usul sélulèr saking gen kanker retrovirus
1990   Joseph E. Murray,   E. Donnall Thomas karya ngenani transplantasi organ lan sèl
1991   Erwin Neher,   Bert Sakmann pangembangan tèhnik ingkang nedahaken bilih kanal ion wonten ing membran sèl lan katerangan kakait
1992   Edmond H. Fischer,   Edwin G. Krebs panemon pripun fosforilasi protéin dipun-ginakaken kanggé ngatur prosès biologis
1993   Richard J. Roberts,   Phillip A. Sharp panemon bilih gen ing eukariota sanès wujud benang berlanjut nanging ngandhut intron, lan bilih pamotongan RNA duta kanggé mbisak intron-intron mau saged dipunlampahi kanthi manéka cara, ngasilaken manéka protéin saking sekuens DNA ingkang sami.
1994   Alfred G. Gilman,   Martin Rodbell panemon protéin G lan peranipun dhateng transduksi sinyal sèl
1995   Edward B. Lewis,   Christiane Nüsslein-Volhard,   Eric F. Wieschaus panemon bilih gen kalibat ing program pangembangan ing laler woh utawaDrosophila melanogaster
1996   Peter C. Doherty,   Rolf M. Zinkernagel panjlasan pripun molekul kompleks histokompatibilitas mayor dipun-ginakaken déning sèl getih putih kanggé ndhetèksi lan mejahi sèl ingkang kainfèksi virus
1997   Stanley B. Prusiner panemon prion, partikel protéin ingkang kainfèksi
1998   Robert F. Furchgott,   Louis J. Ignarro,   Ferid Murad panemon panengeran dhateng oksida nitrat
1999   Günter Blobel panemon bilih protéin ingkang nembé dipundamel ngandhut "tag alamat" ingkang ngarahaken protéin mau dhateng papan ingkang pas ing sèl
2000   Arvid Carlsson pambuktèn bilih dopamin wujud neurotransmitter ingkang saya kirang ing lelara Parkinson
  Paul Greengard panedahan bilih neurotransmitter gadhah peran ing sèl lan saged ngaktifaken molekul punjer ingkang dipuntepangi minangka DARPP-32
  Eric R. Kandel panjlasan pripun pangèlingan jangka cendhak lan jangka panjang dipunbentuk ing tingkat molekuler
2001   Leland H. Hartwell,   R. Timothy Hunt,   Sir Paul M. Nurse panemon siklin lan kinase gumantung siklin, molekul-molekul punjer ing pangaturan siklus sèl
2002   Sydney Brenner,   H. Robert Horvitz,   John E. Sulston karya ing urutan ingkang pas ing pambelahan lan patinipun sèl-sèl cacing Caenorhabditis elegans, lan panerangan prosès patinipun sèl kaprogram, apoptosis
2003   Paul Lauterbur lan   Sir Peter Mansfield panemon pancitran résonansi magnetik
2004   Linda B. Buck lan   Richard Axel panemon réseptor odoran lan organisasi saking sistem penghidu
2005   Barry J. Marshall lan   Robin Warren panemon baktèri Helicobacter pylori lan perané ing gastritis lan lelara ulkus peptik
2006   Andrew Fire lan   Craig C. Mello panemon interferensi DNA, pambungkeman gen mawi RNA roncèn dhobel
2007   Mario Capecchi,   Martin Evans, lan   Oliver Smithies kanggé panemonipun salebeting panepangan modhifikasi gen spesifik ing tikus kanthi migunakaken sèl punca
2008   Harald zur Hausen kanggé panemon virus HPV ingkang njalari kanker serviks
  Françoise Barré-Sinoussi,   Luc Montagnier panemon ingkang wonten kaitanipun kaliyan virus HIV

RéferènsiBesut

Pranala njawiBesut

Cithakan:Pangaji-aji Nobel ing Fisiologi utawi Kadhokteran